Er kominn tími á tiltekt í fjármálunum? Vantar þig áætlun til þess að styðjast við? Ef svo er gæti kerfi Daves Ramsey, sem hann kallar sjö hænuskref (e. 7 baby steps), gagnast þér. Ramsey fjallar um þetta kerfi í bók sinni The Total Money Makeover.

Markmiðið með hænuskrefum Ramseys er að verða skuldlaus og öðlast fjárhagslegt öryggi. Það skal tekið fram að skrefin eru að mörgu leyti miðuð við bandarískar aðstæður, þar sem Ramsey starfar, en vel má laga aðferðirnar að íslenskum aðstæðum.

Hér verður í stuttu máli fjallað um hænuskrefin 7, hvert fyrir sig.

Skref 1 - Byggðu upp varasjóð

Fyrsta skrefið felst í því að koma sér upp varasjóði. Tilgangur hans er að mæta óvæntum útgjöldum og koma í veg fyrir frekari lántökur ef eitthvað kemur upp á. Varasjóðinn á eingöngu að nota vegna brýnna þarfa, t.d. ef bíllinn eða þvottavélin bila. Brýn þörf teldist ekki til að mynda ef sófasettið sem þig hefur langað í fer á útsölu!

Dave Ramsey miðar við 1.000 dala varasjóð eða um 120.000 kr. Best er þó að hver og einn meti stærð varasjóðsins út frá sínum aðstæðum. Eigir þú t.d. von á að aðstæður þínar breytist á næstunni, jafnvel ef von er á skertum tekjum í einhvern tíma, þarf þessi sjóður eðlilega að vera stærri. Gott er þó að hafa í huga að sjóðurinn sé ekki of stór ef þú ert með óhagstæð skammtímalán.

Ramsey bendir á það að eiga sparipening á meðan þú ert enn með skammtímaskuldir sé í raun ein tegund af láni. Það er að segja, ef þú átt pening inni á reikningi á meðan þú ert enn með óhagstæða skammtímaskuld sem þú borgar háa vexti af þá þarft þú að fá ansi háa vexti á sparipeninginn þinn til þess að það borgi sig að eiga hann í stað þess að nota hann til að greiða niður skuldina.

Skref 2 - Greiddu upp allar skammtímaskuldir

Nú ræðstu á skammtímaskuldir þínar! Byrjaðu á því að gera lista yfir ÖLL lánin þín fyrir utan húsnæðislánið. Yfirleitt er best að byrja á því að borga niður stysta lánið. Það lán ber líklega hæstu vextina en að auki munt þú með þessu ná að greiða fyrsta lánið upp fyrr en ella. Þá getur þú fljótlega fagnað fyrsta sigrinum á leið þinni sem kemur til með að hvetja þig áfram.

Snjóboltaaðferðin: Dave Ramsey mælir með því að nota svokallaða snjóboltaaðferð við að greiða niður skammtímalánin. Aðferðin felst í því að þegar búið er að greiða niður stysta lánið er sú mánaðarlega upphæð sem fór í afborganir af því láni nýtt til þess að greiða aukalega inn á næsta lán. Í hvert skipti sem eitt lán er greitt upp hefur þú hærri upphæð til að greiða inn á það næsta um hver mánaðamót.

Svona gengur þetta koll af kolli þar til allar skammtímaskuldir eru upp greiddar. Heildar greiðslubyrði þín lækkar þannig ekki um hver mánaðamót heldur fer alltaf stærri og stærri hluti ráðstöfunarteknanna í að greiða hraðar niður höfuðstól lána. Það hjálpar boltanum að rúlla ef þú hefur möguleika á því að byrja strax að greiða aukalega inn á fyrsta lánið. Upphæðin þarf alls ekki að vera há því eins og máltakið segir, margt smátt gerir eitt stórt.

Á netinu er hægt að nálgast ýmsar reiknivélar þar sem hægt er að slá inn upplýsingar um lán og reikna út áhrif snjóboltaaðferðarinnar. Það getur verið áhugavert og skemmtilegt að sjá hvað greiðsla lítillar upphæðar inn á lán um hver mánaðamót getur í raun breytt miklu.

Sem dæmi um slíkar reiknivélar má nefna að á síðunni Trees Full Of Money er að finna Excel skjal þar sem þú getur sett inn upplýsingar um lánin þín (höfuðstól, vexti og lánstíma) og reiknað út áhrif snjóboltaaðferðarinnar á þau. Skjalið er einfalt í notkun og getur sýnt þér áhugaverða niðurstöðu.

Skref 3 - Stækkaðu varasjóðinn

Nú hefur mánaðarleg greiðslubyrði þín lækkað töluvert þar sem allar skammtímaskuldir hafa verið greiddar upp. Því getur verið freistandi að ráðast næst á húsnæðislánið en samkvæmt Ramsey er ekki kominn tími á það strax.

Samkvæmt hænuskrefakerfinu er nú kominn tími til að stækka varasjóðinn þinn. Spáðu í hvað þú þyrftir mikinn pening til þess að lifa af í 3-6 mánuði án tekna. Stækkaðu varasjóðinn þinn í þá upphæð.

Skref 4 - Greiddu inn á lífeyrissparnaðinn

Nú átt þú vænan varasjóð á hliðarlínunni og einu afborganirnar þínar eru af húsnæðisláninu. Nú skalt þú byrja á því að byggja upp auðinn. Samkvæmt þessu skrefi átt þú að auka lífeyrissjóðsgreiðslur þínar.

Það getur þú gert með því að auka framlag þitt til viðbótarlífeyrissparnaðar, sért þú ekki nú þegar með framlag þitt í toppi. Greiðir þú nú þegar hámarksframlag í viðbótarsparnað getur þú nýtt þetta skref til að bæta við langtímasparnað þinn.

Skref 5 - Safnaðu í menntasjóð fyrir börnin

Samkvæmt aðferð Ramseys er fimmta skrefið að safna í menntasjóð fyrir börnin þín. Það er sjaldgæft að íslenskir foreldrar leggi í sérstakan menntasjóð fyrir börnin sín. Engu að síður getur þetta verið mjög sniðugt og sé því fylgt eftir getur þú komið í veg fyrir að börnin þín þurfi að taka námslán seinna meir. Slíkur sjóður gæti einnig ýtt undir frekari menntun barna þinna þegar fjármögnun námsins er tryggð.

Það er hægt að líta á þetta skref og þennan sjóð á fleiri en einn hátt. Þurfi börnin ekki á námslánum að halda í framtíðinni vilja sumir nýta sjóðinn sem útborgun í húsnæði, kaupa bíl, fara út í heim sem skitpinemi eða hvað sem hugurinn girnist. Markmið sjóðsins er að lágmarka eða jafnvel koma í veg fyrir lántökur barna þinna þegar þau eru að byggja upp sína framtíð. Með því að fylgja þessu skrefi eftir eykur þú fjárhagslegt öryggi barna þinna.

Skref 6 - Greiddu upp fasteignalánð

Nú er kominn tími til þess að nota allan aukapening til þess að greiða niður fasteignalánið þitt. Greiddu eins mikið aukalega inn á lánið og mögulegt er um hver mánaðamót. Draumurinn um skuldleysi er handan við hornið!

Í Einkabanka Landsbankans er hægt að millifæra beint inn á höfuðstól lána.

Skref 7 - Byggðu upp auð og deildu honum

Nú ert þú loks skuldlaus og með fjárhagslegt öryggi. Því er kominn tími til að deila auði þínum með þeim sem minna mega sín.

Í gegnum Einkabanka Landsbankans er hægt að styrkja góð málefni.

Hvað fannst þér um þessa grein? Láttu okkur vita

Ákveðin tímamót verða í lífi manns á 18 ára afmælisdeginum, því þá verður maður fjárráða. Í lögræðislögum segir: "Fjárráða maður ræður einn fé sínu, nema lög mæli á annan veg."

En hvað þýðir þetta á einföldu máli?

Að verða fjárráða þýðir fjárhagslegt sjálfstæði og yfirráð yfir bankareikningum og öðrum eignum sem foreldrar eða forráðamenn höfðu umsjón með fyrir 18 ára aldurinn. Auk þess að ráða sjálfur yfir peningunum sínum, getur maður m.a. tekið lán hjá banka og gengist í ábyrgð vegna skulda sem aðrir eiga að greiða.

Fjárráða + sjálfráða = lögráða

Átján ára verður maður líka sjálfráða. Þeir sem eru bæði sjálfráða og fjárráða teljast lögráða skv. lögræðislögum. Þeir sem eru sjálfráða ráða öðru en fé sínu. Foreldrar ráða því ekki lengur persónulegum högum sjálfráða einstaklings og eru ekki lengur framfærsluskyldir gagnvart honum.

Flestir sem eru 18 ára eru þó enn í skóla og eru að einhverju leyti háðir foreldrum sínum fjárhagslega, t.d. með húsnæði og mat. Þrátt fyrir að foreldrar séu ekki lengur framfærsluskyldir þykir þó flestum foreldrum sem betur fer sjálfsagt að hjálpa til með einhverjum hætti eftir því sem aðstæður leyfa.

Fjárhagslegt sjálfstæði

Margir 18 ára einstaklingar eru svo heppnir að eiga peninga eða verðbréf sem þeir fá yfirráð yfir við 18 ára aldur. Sumum finnst freistandi að eyða þessum peningum strax, t.d. með því að kaupa sér bíl eða tölvu. Aðrir vilja ávaxta peningana og safna í stærri sjóð til að eiga seinna, t.d. þegar kemur að því að kaupa íbúð eða fara erlendis í nám.

Að taka lán er eitthvað sem þarf að íhuga vel áður en ákvörðun um slíkt er tekin. Yfirdráttarheimild og kreditkort eru algengustu lánin auk skuldabréfa. Að taka lán er loforð um að borga til baka þá upphæð sem fengin hefur verið að láni með vöxtum og kostnaði.

Þegar skrifað er undir lán er verið að samþykkja skilmála lánsins sem segja meðal annars til um hvað lánið kostar, hvernig á að borga það til baka og hvað gerist ef skuldin er ekki greidd. Það borgar sig því að lesa vel það sem skrifað er undir.

Fjármálalæsi

Það er nauðsynlegt hverjum fjárráða einstaklingi að öðlast það sem kallað er fjármálalæsi. Það er hugtak sem notað hefur verið til að lýsa getu fólks til að skilja, greina og fjalla um fjármál og hafa stjórn yfir fjárhagslegri afkomu sinni. Eða einfaldlega það að kunna að lesa fjármálin.

Einstaklingarnir bera að miklu leyti sjálfir ábyrgð á því að afla sér þekkingar á þessu sviði en einhver fjármálafræðsla fer þó fram í flestum grunn- og framhaldsskólum. Þekkingar má t.d. afla með lestri Fjárhags, þátttöku á fjármálakvöldum Landsbankans og með því að sækja aðra viðburði þar sem fjallað er um fjármál einstaklinga.

Fróðleik um fjármál má síðan vitaskuld nálgast víða annars staðar og viljum við þar sérstaklega nefna fjölda fróðlegra greina á Vísindavefnum um fjármál.

Tengt efni

Lögræðislög nr 71/ 1997

Hvað fannst þér um þessa grein? Láttu okkur vita

Þann 18. ágúst síðastliðinn lækkaði Seðlabanki Íslands stýrivexti bankans um 1,0%. En hvað eru stýrivextir, hver stýrir þeim og hvaða áhrif hafa þeir?

Stýrivextir eru eitt af stjórntækjum Seðlabanka Íslands í peningamálum. Stýrivöxtum er ætlað að hafa áhrif á aðra vexti í landinu. Með öðrum vöxtum er átt við svokallaða markaðsvexti, þ.e. vexti banka og fjármálafyrirtækja, vexti á gjaldeyrismarkaði og verðbréfamarkaði o.s.frv. Tilgangurinn með hækkun eða lækkun stýrivaxta er oftast sá að stuðla að stöðugleika hagkerfis með því að draga úr sveiflum í verðbólgu eða styrkja gengi gjaldmiðils.

Á Íslandi eru stýrivextir þeir vextir sem Seðlabankinn leggur á lán til banka og annarra lánastofnana. Með því að lækka (stýri)vexti á slíkum lánum veitir Seðlabankinn lánafyrirtækjum svigrúm til að gera slíkt hið sama gagnvart sínum viðskiptavinum. Lægri vextir geta þannig stuðlað að auknu fjármagni fyrirtækja í formi lána og leitt til lægra atvinnuleysis á krepputímum. Háir stýrivextir leiða að sama skapi gjarnan til hærri markaðsvaxta sem getur dregið úr þenslu.

Hver stýrir stýrivöxtum?

Peningastefnunefnd Seðlabankans ákvarðar stýrivexti minnst átta sinnum á ári. Nefndin kann að ákveða að stýrivextir haldist óbreyttir, þannig að þetta þýðir ekki að stýrivextir breytist átta sinnum ár hvert. Fundargerðir peningastefnunefndar eru birtar tveimur vikum eftir hverja stýrivaxtaákvörðun. Í fundargerð er gerð grein fyrir helstu sjónarmiðum nefndarmanna og einnig kemur fram hvort ákvörðun var samþykkt samhljóða eður ei.

Hvaða áhrif hafa stýrivaxtabreytingar á almenning?

Viðskiptabankar og aðrar fjármálastofnanir geta breytt vöxtum sínum á innlánum og útlánum þrisvar í mánuði, 1. 11. og 21. dag mánaðar. Helsti hvati vaxtabreytinga bankanna er breyting á stýrivöxtum Seðlabankans. Lækkun stýrivaxta getur því leitt til breytinga á vöxtum viðskiptabanka á næstu vaxtaákvörðunardögum þeirra.

... setti upp á sig stýri?

Upplýsingar um núverandi stýrivexti, fundargerðir peningastefnunefndar og næstu stýrivaxtaákvörðun má finna á vef Seðlabankans.

Vaxtatöflu Landsbankans má finna á vef Landsbankans.

Nánari upplýsingar

Vísindavefurinn: Fyrir hverja og hvaða fjármagn gildir sú ákvörðun, þegar Seðlabanki Íslands tekur ákvörðun um vexti?

Hvað fannst þér um þessa grein? Láttu okkur vita

Þegar gengi íslensku krónunnar er skoðað er mikilvægt að gera sér grein fyrir því að á hverjum tíma eru í raun nokkrar ólíkar tegundir gengisins í umferð. Gott er að hafa upplýsingarnar hér að neðan í huga þegar teknar eru ákvarðanir um það hvernig skuli borga fyrir vörur og þjónustu þegar ferðast er til útlanda.

Tegundir gengis

Skoðum fyrst hverjar þessar ólíku tegundir gengis eru:

• Almennt gengi: Skráð kaup- og sölugengi í afgreiðslukerfum bankans. Uppfært innan dagsins við gjaldmiðlabreytingar á markaði.
• Seðlagengi: Kaup- og sölugengi á seðlum í útibúum bankans. Uppfært innan dagsins við gjaldmiðlabreytingar á markaði.
• Stundargengi: Markaðsgengi gjaldmiðla, uppfært reglulega innan dagsins.
• Tollgengi: Opinbert viðmiðunargengi sem skráð er af Seðlabanka Íslands hvern virkan dag.

Að auki nota kredikortafyrirtækin sérstakt kortagengi, eitt fyrir hvort félag - Visa gengi og MasterCard gengi. Það breytist daglega en ekki innan dags.

Á vef Landsbankans má skoða allar þessar tegundir gengis. Það gengi sem birt er á forsíðu landsbankinn.is er almennt gengi. Þar má einnig sjá Visa og MasterCard gengi í sérstökum flipum (sjá skýringarmynd).

Á síðunni Gengi gjaldmiðla er síðan, auk almenna gengisins, að finna seðlagengið, tollgengið og stundargengið. Kortagengið er einnig að finna á sérstökum síðum annars vegar fyrir Visa og hins vegar fyrir MasterCard.

Kaupgengi eða sölugengi

Þegar gengi gjaldmiðla er gefið upp (t.d. á vef Landsbankans) er annars vegar talað um kaupgengi og hins vegar um sölugengi. Átt er við kaup eða sölu frá sjónarhóli bankans.

Kaupgengi er því það gengi sem bankinn notar þegar hann kaupir viðkomandi gjaldmiðil af viðskiptavinum sínum meðan sölugengi er það gengi sem hann notar þegar hann selur þeim viðkomandi gjaldmiðil. Munurinn er svokallaður gengismunur (e. spread) en af honum hefur bankinn tekjur.

Færslugjöld

Verðskrá Landsbankans sýnir enn fremur þau gjöld sem tekin eru fyrir erlendar færslur.

• Þegar verslað er í útlöndum (greitt er hjá „þjónustu- eða söluaðila erlendis") með debetkorti er notað almennt gengi með 1,00% álagi. Greiðir þú hins vegar með kreditkorti er notað kortagengi án álags.
• Þegar þú tekur reiðufé út úr hraðbanka erlendis og notar til þess debetkortið þitt er notað almennt gengi með 2,00% álagi. Notir þú kreditkortið þitt til að taka út pening er notað kortagengi með 2,5% álagi. 
• Þegar þú kaupir seðla í banka heima á Íslandi er seðlagengið notað, án álags.
• Við kaup á seðlum í Leifsstöð er notað seðlagengi með 1% álagi.
• Mundu einnig að hver debetkortafærsla kostar 13 kr.

Veldu hagstæðasta gengið

Hægt er að spara sér umtalsverðar upphæðir með því að gefa sér tíma til að velta ofangreindum upplýsingum fyrir sér og velja réttan greiðslumáta hverju sinni. Til dæmis:

• Hvort er betra að greiða með debetkorti (almennt gengi +1% +13 kr.) eða kreditkorti (kortagengi) þegar verslað er erlendis?
• Hvort borgar sig að borga með reiðufé sem keypt er heima á Íslandi (seðlagengi) eða að taka það út úr hraðbanka í útlöndum (almennt gengi +2%)?
• Er það ómaksins virði að kaupa gjaldeyri í banka áður en lagt er af stað til Keflavíkur eða eru þægindin við það að kaupa hann í Leifsstöð 1% álagsins virði?

Gengi á seðlum og kortafærslum er oftast nokkru hærra heldur en almennt gengi (sölugengi þeirra þ.e.) en bilið milli þeirra getur þó sveiflast nokkuð. Því er gott að fylgjast vel með innbyrðis þróun hinna ólíku gengistegunda þegar ákvarðanir um útgjöld eru teknar.

Hvað fannst þér um þessa grein? Láttu okkur vita

Fyrir þrítugasta afmælisdaginn sinn náði Dave Ramsey að verða milljarðamæringur og síðan gjaldþrota. Með ungabarn og ólétta eiginkonu við hlið sér ákvað hann að komast að því hvernig peningar virkuðu í raun og veru. Hann tók viðtöl við ríkt fólk sem hafði náð að halda í auð sinn og komst að því að til þess að ná stjórn á peningum þyrfti hann að ná stjórn á sjálfum sér.

Í dag er hann fimmtugur og fyrir löngu orðinn milljarðamæringur á ný. Markmið hans í lífinu eru nú að hjálpa fólki að ná sama fjárhagslega árangri og hann og ekki síst að ná fjárhagslegri ró.

Árið 2003 gaf Ramsey út bókina "The Total Money Makeover". Tilgangur hennar er að færa fólki raunhæft verkfæri til að berja skuldirnar niður: Sýna fólki sannleikann um skuldir og peninga og gefa því von og verkfæri til að öðlast fjárhagslegt frelsi.

Ramsey leggur mikla áherslu á skuldlaust líf og einnig á það að gefa hluta af tekjum til góðgerðamála.

Sjö hænuskref

Til að verða skuldlaus kynnir Dave Ramsey aðferðafræði sem hann kallar hænuskref eða Baby steps.

Áður en hægt er að hefjast handa þarf fólk að vera í skilum eða hafa náð samkomulagi við lánastofnanir, losa sig við öll kreditkort og halda heimilisbókhald.

Nauðsynlegt er að stýra neyslunni þannig að fólk sé ekki búið með peningana þegar mikið er eftir af mánuðinum svo það er skilyrði að plana mánuðinn fyrirfram.

Síðan má byrja á fullum krafti og taka hvert skref fyrir sig í þessari röð:

1. Safna 1.000,00 dala neyðarsjóði (um 120.000 kr.)
2. Borga niður allar skammtímaskuldir með snjóboltaaðferðinni: Byrja á lægstu skuldinni og greiða hana upp, taka svo næstlægstu skuldina, og svo koll af kolli.
3. Stækka neyðarsjóðinn (eiga nóg fyrir 3-6 mánaða útgjöldum)
4. Greiða 15% af tekjum í lífeyrissparnað
5. Safna fyrir skólagjöldum barnanna
6. Greiða niður fasteignalánin
7. Lifa eins og enginn annar!
   Safna peningum og gefa peninga.

Nokkur hugtök úr bókinni

• Peningar eru 80% hegðun og 20% þekking.
  Fólk veit hvað á að gera við peninga en ekki hvernig.
  Ef fólk ætlar að breyta fjármálum sínum þá þarf það að breyta sjálfu sér.
• "If you will live like no one else, later you can live like no one else."
  Þetta er mottó bókarinnar og þýðir að ef þú ert tilbúinn til að gera það sem fáir nenna að leggja á sig - að fórna núna til þess að verða skuldlaus - þá muntu síðar meir geta lifað eins og alla dreymir um en fáir geta.

Bókin er:

• Einföld
  Ef þú ert að leita að nákvæmu fræðiriti um peninga og fjárfestingar eða sögu peninga þá er þessi bók ekki málið.
• Inniheldur raunverulegar dæmisögur
  Bókin er hlaðin ljósmyndum af fjölskyldum sem hafa náð skuldleysi og sögu þeirra. Þetta vekur von og hvatningu.

Meira um Dave Ramsey

Útvarpsþáttur hans "The Dave Ramsey Show" hefur náð miklum vinsældum í núverandi efnhagsástandi og er útvarpað um öll Bandaríkin í 3 klst. á hverjum virkum degi.

Í þættinum hringir fólk inn til að fá ráðleggingar um fjármál sín og Dave sýnir að hann kallar ekki allt ömmu sína, hikar ekki við að vera hreinskilinn og gefa ráð sem fær fólk til að hugsa. Sumir myndu kannski kalla hann dónalegan en hann er samkvæmur sjálfum sér og fegrar ekki hlutina að óþörfu.

Þátturinn veitir þeim fjölda fólks sem er að ganga í gegnum sitt "makeover" stuðning. Á föstudögum eru þættirnir sérstaklega hressandi því þá hringja þeir inn sem nýlega hafa náð að verða skuldlausir og öskra "ég er skuldlaus!"

Þættina má nálgast á vefsíðu hans eða í gegnum iTunes.

Nokkrir hlekkir

• Nokkrar dæmisögur
• 7 Baby Steps
• Skipulagning (Budgeting)
• Dave á Facebook
• DaveRamsey.com
• Dave á Twitter
• Dave á YouTube

Hvað fannst þér um þessa grein? Láttu okkur vita